علمي و دانشگاهي


+ چگونه طرح تحقیق بنویسیم

چگونه طرح تحقيق بنويسيم؟

(قسمت اول)

  مقدمه

فراهم سازي طرح تحقيق كه معمولاً بعنوان فصل اول يك رساله تحقيقي بحساب مي آيد اساسي ترين و نيز مشكل ترين مرحله تحقيق است. محقق قبل از انجام پژوهش بايد به تهيه آن مبادرت كند آن را پس ازتهيه و تنظيم به نظر استاد راهنما  يا هر فرد ذينفع ديگري محقق قصد دارد نتايج تحقيق را به او گزارش دهد برساند. در اين مرحله ،استاد راهنما در تحقيق مختار است . كه طرح را بپذيرد يا رد كند يا احتمالاً با تغييراتي آن را تائيد نمايد. در صورتي طرح به هر شكلي مورد قبول واقع شود ، از آن پس محقق موظف است كه طبق طرح تنظيم شده در پي انجام تحقيق بر آيد.

  طرح تحقيق 

طرح تحقيق در حقيقت تابلوئي است كه گام بگام راهنماي ما در طي مسير تلاش وكاوش است محقق در سايه تبعيت از آن مي تواند بنقطه مورد نظر برسد . ونيز در آن منعكس شده است كه چه راه وروشهائي را بايد در پيش بگيرد ودر هر نقطه چه بايد بكند. وبه بيان سـاده طـرح تحقيـق هـم چون طرح سيـم كشي ساختماني است كه در آن مهندس با دست داشتن نقشه سيم كشي ها سعي دارد زواياي تاريك ساختمان را پيدا كرده و حركت سيم هارا به آن جهت هدايت كند . و با روشن كردن لامپي ، محيط مورد نظر را روشن كند و به ديگران نشان دهد.

  شكي نيست كه تنها داشتن نقشه يا طرح ، مسئله را حل نمي كند ضمن تهيه آن بايد مصالح و وسايل مورد نياز را گردآوري كرد و با فراهم آوردن امكانات و پيش بيني هاي لازم و بهره گيري از فنون و مهارتهاي مورد نياز به سوي مقصد حركت نموده و سرانجام مجهولي را معلوم نمايند و اين طرح بصورت تابلوئي هميشه بايد در اختيار ودسترس محقق باشد واو هيچ قدمي را برندارد مگر براساس آن طرح ونقشه باشد.

فايده و ضرورت طرح براي انجام تحقيق

 براي طرح تحقيق فوايدي است كه برخي از آنها مي تواند بقرار زير باشد:

-          جهت فعاليت و حركت محقق را مشخص و روشن مي سازد.

-           صرفه جوئي در زمان و امكانات مادي مي شود.

-           محقق و همكاران او را از بيراهه  وخطاها ي بيهوده باز مي دارد.

-           طرح تحقيق راهنماي است براي طرح يا تحقيقات نيمه تمام.

-           ميزان كار و سرعت محقق تا رسيدن به هدف را مشخص مي سازد.

-           تعداد متغيرهاي مورد بررسي را مشخص ميسازد.

-           وظايف همه افراد و مسئوليت آنها را مشخص مي كند.

ويژگي هاي يك طرح تحقيق خوب

1- طرح تحقيقي خوب است واضح و داراي صراحت باشد محققان ديگر به راحتي آن را به فهمند.

2- مسائل مربوط به صرفه جوئي در امكانات مادي و زمان كاملاً پيش بيني شده است

3- يك طرح خوب تحقيق داراي انعطاف و نرمش است .

4- از بهترين را براي رسيدن به هدف استفاده شده است.

مراحل يك طرح تحقيق

1-     عنوان تحقيق    2- مقدمه 3- توصيف مختصر تحقيق   4- بيان مساله

5- اهميت و ضرورت تحقيق   6- اهداف تحقيق7- سئوالات ويژه تحقيق   8-  فرضيه هاي تحقيق

9- روش اجراي تحقيق   10- محدوديت هاي اجراي  تحقيق 12- تعاريف اصطلاحات و واژه ها

مراحل يك طرح تحقيق  

    در صفحه عنوان موضوع تحقيق بصورت  يك جمله صريح و روشن بيان مي شود كه بهتر است در آن بررسي رابطه ومعلولي و يا همبستگي بين متغيرها مطرح گردد. وطول عنوان حدود 12 تا 15 كلمه بيشتر نباشد.

 

مساله(عنوان)، مشكل احساس شده اي است كه محقق

به  حل آن  علاقمند است و مي خواهد راه حل آنرا بيابد.

1 - عنوان تحقيق:

   يكي از مشكل ترين مراحل طرح تحقيق كه براي اخذ درجه تحصيلي بكار مي رود انتخاب مسئله مناسب است. تازه كاران مسئله اي را انتخاب مي كنند كه دامنه بسيار وسيعي دارد . اين امر ممكن است به دليل درك كمترآنها از طبيعت تحقيق و مراحل سيستماتيك حل مسئله و يا به دليل اشتياق فراوان اما ناپخته آنها به حل سريع و فوري يك مسئله مهم باشد. اما آنهائيكه كار آزموده ترند مي دانند كه تحقيق براي يافتن حقيقت و يا حل يك مسئله مهم به صرف وقت و انرژي و بكار بردن تفكر منطقي گسترده نياز دارد.

    دالن معتقد است دانشجويان هنگام انتخاب موضوع تحقيق دچار چهار نوع اشتنباه  مي شوند :

1 - مساله اي را شتابزده و بدون تجزيه وتحليل تمام شقوق تصميماتشان انتخاب مي كنند.

2-      به جاي اينكه براي روشن ساختن مساله پي سوابق بگردند ، ماهها به دفع الوقت   مي گذارنند.

3-      قبل از انتخاب مسئله پژوهشي ، روش اجراي تحقيق را مشخص مي كنند.

4-     به جاي آنكه ابعاد مساله را به طور دقيق طرح و اصطلاحات را به روشني تعريف كنند ، توصيفي كلي از مساله ارائه مي دهند.

بنابراين ، براي نوشتن و تنظيم عنوان تحقيق رعايت نكات زير ضروري است: 

الف - عنوان تحقيق بايد شناختي دقيق و روشن از حوزه موضوع را عرضه دارد.

ب- موضوع تحقيق بايد در پرتو امكانات عملي و واقعيتها تهيه و تنظيم گردد.

ج- موضوع تحقيق بصورت يك جمله كامل مثبت دقيق و صريح مطرح مي گردد.

د- در هنگام بيان موضوع تحقيق بايد به سئوالات ذيل به روشني جواب داده شود:

1-    چه كسي؟( يعني پژوهش در مورد چه كساني اجرا خواهد شد)

2-    چه متغيرهاي:

(براي تعيين متغيرهاي مورد بررسي جدول زيرا تكميل كنيد)

متغيرهاي آماري

نوع مقياس اندازه گيري

متغير كيفي

متغيركمي

 

 

 

متغيرهاي پژوهشي

متغير مستقل

متغير وابسته

نوع رابطه بين متغيرها

متغيرهاي مزاحم

متغيرهاي كنترل

 

 

 

 

 

3-چگونه؟ (رابطه بين متغعيرها)

4- كجا؟

5-چه وقت؟

2- مقدمه 

 مقدمه كامل همان طور كه خط مشي پژوهشي را تعيين مي كند ، اطلاعات روشن و دقيقي در باره آنچه موضوع مورد پژوهش قرار خواهدگرفت و همچنين علت انجام آن را به خوانند مي دهد.در مقدمه طـــرح تحقيق با بيان مختصري از تاريخچه موضوع ،كه از چه زماني و چگونه اين مساله شروع شده است وچه پيامدهاي داشته است به اهميت و ارزش موضوع پرداخته مي شود.

محقق بايد قبل نوشتن مقدمه به  چند نكته مهم توجه داشته باشد:

1-     دليل و انگيزه انتخاب موضوع را به طور منطقي روشن سازد.

2-      گستردگي و فراواني موضوع ( مشكل) رادر جامعه مورد بررسي قرار دهد.

3-      ارتبا ط پژوهش فعلي را با پژوهش هاي قبلي  مشخص سازد.

4-     انجام پژوهش فعلي چه پيامدهاي خواهد داشت.

3- توصيف مختصر موضوع تحقيق

 با توجه به اينكه عنوان تحقيق در ابتداي طرح بايد خيلي محدود و كوتا ه وبا استفاده كلمات ساده و روش بيان شود ، لذا محقق مي تواند در اين قسمت موضوع خود را با استفاده كلمات دلـخواه بــدون توجــه محدويت مطرح شده در هنگام نوشتن عنوان به مقدار بيشتر توضيح دهد.

4- بيان مسئله

   مساله تحقـيـق عبارت از شرايـطي است كه پژوهشگر را بر مي انگيزد در باره آن كـنـد وكـاو كند.

  مسئله ، مشكلي است كه محقق قصد دارد راه حلي مناسب ومنطقي براي برطرف كردن آن پيدا كند، بعبارت ديگر ، او در اين مرحله چون يك نقاش ، طرح كلي خويش را ترسيم كرده است و براي فهماندن آن به ديگران نيازمند برجسته كردن ويژگيهاي و جزئيات آن مي باشد. 

 معمولاً مساله  تحقيق بصورت سوالي بيان نمي شود بلكه بصورتي بيان مي شود كه بطور عملي قابل بررسي و تحقيق باشد . انتخاب كلمات بايد با دقت و با توجه به موضوع تحقيق انجام پذيرد. ويا به عبارت ديگر بيان مساله به نحوي باشد كه چگونگي بررسي متغير يا متغيرها ر، مكان و دامنه و وسعت پژوهش را روش كند.    

5-اهميت وارزش پژوهش

    اهميت وارزش پژوهش مشخص كننده آنست كه نتايج حاصله از انجام اين پژوهش تا چه حد براي خود محقق وديگران مفيد وموثر است. وچه اطلاعات جديدي بدست خواهد آمد.

  بنابراين به هنگام نوشتن اهميت وضرورت پژوهش بايد دونكته مهم را مد نظر داشته باشيد:

  الف- چه نوع اطلاعاتي و در مورد چه چيزي اطلاعاتي در اختيار ديگران خواهيد گذاشت.به عبارت   ساده  تر  متغيرهاي مورد پژوهش رامشخص خواهيد نمود.

  ب- نتايج حاصله از انجام پژوهش در كجا وچگونه مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

  هر محققي مي تواند با استفاده از منابع مختلفي موضوع مورد پژوهش خودرا با اهميت جلوه دهد اين منابع عبارتند از:

 1- قدرت تفكر واستدلال محقق براساس تجربيات حرفه اي و اطلاعات كلي.2- نوشته ها وتحقيقات ديگران براي حمايت از گفته ونوشته هاي خود.3- آمار ونتايج موجود در پژوهشهاي انجام گرفته.

  6- اهداف تحقيق

  محقق هدف يا هدفهاي كلي و آرماني پژوهش را به صورت بيانه هاي مثبت و كلي مطرح مي سازد . وبه عبارت ديگر محقق در عرضه اين هدفها بر علمي بودن نتايج تحقيق بودن بيش از هر چيز ديگر اهميت ميدهد.

    اهداف تحقيق معمولاً به دو صورت كلي ، و ويژه بيان مي شود . هدف از بيان اهداف به صورت كلي آن است محقق قصد دارد ، معلوم دارد در پي چه چيزي است و قصد و نيت نهائي از انجام تحقيق چيست. كه بهتر در يك ويا پاراگراف اهداف كلي تحقيق نوشته شود وبعداز آن اهداف ويژه آورده شود.

  اهداف ويژه تحقيق معمولاً بعداز اهداف كلي تحقيق نوشته مي شود ، در حقيقت چهارچوبي است كه مشخص مي سازد چه كارهاي انجام بگيرد وچه كارهاي انجام نگيرد يعني ريزكاريهاي انجام يافتني تحقيق را مي توانم از اين قسمت طرح تحقيق به فهميم.

    بهتر است محقق اهداف ويژه خود را به صورت بيانه هاي دقيق و مشخص مطرح كرده و حتماً در آن بيانه ها متغيرهاي مورد مطالعه و شيوه هاي اجراي پژوهش و زمان ومكان و جامعه و نمونه مورد پژوهش كاملاً مشخص كند. بطوريكه محقق بتواند آنها را در معرض آزمايش قرار دهد.

مي توان ادعا داشت كه اهداف ويژه تحقيق ، راهنمائي براي تهيه و تدوين ابزار گردآوري

اطلاعات است و چهار چوبي مناسب براي تجزيه وتحليل آماري ارائه ميدهد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده : مجيد ; ساعت ۸:٤٧ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۳٠ فروردین ،۱۳۸٦
تگ ها:
comment نظرات () لینک